Breivik

Na door de kou gefietst te hebben, loop ik snel naar de balie bij de ingang van het theater om daar mijn kaartje voor “Breivik” op te halen. Ik ben nog niet helemaal klaar met het reorganiseren van mijn spullen als ik bij de (gratis!) garderobe aankom, maar dat vindt de servicemedewerker gelukkig niet erg. Ik geef mijn jas en sjaal aan hem en terwijl hij me een kaartje terug geeft, wenst hij me een fijne voorstelling toe. In de foyer spot ik een aantal andere theaterkijkers, ik schuif snel aan. Het is altijd een beetje een verrassing wat je precies gaat zien, maar deze avond is toch een uitzondering. ‘Silent theatre’? ‘3D geluidseffecten’? Het format is “Anders” (mag je woordgrappen maken m.b.t. een massamoordenaar?), maar bovenal gaan we zo naar een acteur kijken die een terrorist speelt. Het voelt een beetje vreemd om naar zo’n voorstelling te gaan, maar toch ben ik erg benieuwd waar ik zo naar ga kijken. Niet heel veel later wordt er op de gong geslagen en mogen we naar boven. Voor we de zaal ingaan, moeten we wachten tot iedereen boven is. Jelle van der Meulen, de regisseur/maker, geeft ons eerst nog een paar instructies over de koptelefoon die we straks op moeten doen en de stoelen die om de acteur heen staan opgesteld in twee kringen waar we straks allemaal zelf een plekje mogen uitzoeken. Oh, en dat we onze telefoons uit moeten zetten. Maar nu ook echt, want er wordt veel met draadloze apparatuur gewerkt en dat kan door telefoonsignalen verstoord worden.
Zodra we de zaal inlopen en een koptelefoon krijgen aangereikt, is het toneelstuk eigenlijk al begonnen. Want ‘Breivik’ zit al op het podium, op zijn bureaustoel, op ons te wachten. De stoelen worden gevuld. Hij staart iedereen even aan, ik probeer de neiging om te glimlachen te onderdrukken, maar dat zit er zo diep ingebakken dat dat me niet lukt. Voor het al te ongemakkelijk wordt, laat hij zijn blik alweer op iemand anders rusten. Door de koptelefoon klinkt het geluid van water. Ik weet niet zo goed of daarin het geluid van ruisende golven aan een strand herken, of de combinatie van regen en wind, alsof we samen met Breivik op een stormachtige avond in een zolderkamer zitten. Het licht gaat uit, de apparatuur en het podium is zo ingericht dat de hoofdpersoon soms in je linkeroor lijkt te praten, en vervolgens in de rechter. De acteur neemt ons mee in de persoonlijke reis die Breivik maakt. Hij begint als een ietwat vreemde jongen met wat ongebruikelijke opvattingen, maar naarmate de voorstelling vordert, verandert hij steeds meer in een soort psychopaat. Terwijl hij zijn plannen en wereldbeeld uit de doeken doet, “traint” hij zichzelf door schietspelletjes te spelen en begeleid hij zichzelf met een elektrische gitaar waar hij met een speciaal pedalboard gave loopjes mee maakt. Je wordt compleet in het verhaal meegezogen, niet alleen maar omdat je maar twee meter van de acteur afzit, maar ook omdat de andere geluids- en lichteffecten zijn spot on (Spot, snap je? Als in licht? Goed…). Op een gegeven moment doet Breivik zijn kogelvrijvest aan en loopt hij de kring uit. Ik hoor nog wat voetstappen achter me, maar kijk niet om. “Is het nu afgelopen?” denk ik. “Wacht, welke datum zei hij net dat het was? Is dit wanneer ‘het’ gebeurde?” Ik heb net gezien hoe een jongeman zichzelf heeft geradicaliseerd met een verschrikkelijk resultaat ter gevolg, dat moet even inzinken. En ik ben niet de enige, want het blijft heel lang heel erg stil.
De regisseur komt oplopen om te zeggen dat we in de zaal plaats mogen nemen en we zo aan het nagesprek gaan beginnen. Er worden wat stoelen opgeruimd en niet veel later komt Alex Molenaar, de acteur, weer het podium oplopen. Hij wordt met luid applaus ontvangen. Jelle heeft wat stellingen voorbereid, maar die blijken we eigenlijk niet zo veel nodig te hebben. Want tijdens het nagesprek kwam van alles naar voren. Het doel van de voorstelling, Breivik, zijn daden, zijn vrijheden, artistieke vrijheid, radicalisering, hoe daar als maatschappij mee om te gaan… Het maakt veel in mensen los. De rest van de avond wordt er nog veel over de voorstelling en de actualiteiten daar omheen nagepraat. Eerst doe ik dat met een aantal andere theaterkijkers, niet heel veel later schuiven de regisseur, acteur en vervolgens ook de technicus aan, die erg benieuwd zijn naar wat we ervan vonden. Daar hield het niet bij op want ook bij de garderobe wordt er een gesprek aangeknoopt met ons door een medewerker die de voorstelling ook net heeft gezien. Hij wenst ons na een lang, maar niet onplezierig gesprek, een veilige thuiskomst toe. Ik bereid me (mentaal) voor om de kou te trotseren. Mijn hoofd is nog druk bezig om alle indrukken die ik heb opgedaan  te verwerken. Één ding is zeker, dit was een van de meest bijzondere theaterervaringen ooit.

Nieuwe Familie

We leven in een maatschappij waarin individualisme steeds sterker de kop op lijkt te steken en mensen zich laten leiden door angst en onwetendheid. Sanne Vogel trekt zich daar niets van aan en nodigde ons uit in het meest knusse huis wat ik ooit heb gezien. Voor een voorstelling waar het vinden van nieuwe familieleden en het vertrouwen en de intimiteit die daarbij gepaard gaat, was het interieur, wat gehuld was in witte zachte dekbedden, perfect. Voeg daar drie bijzondere mensen die hun gedeelde persoonlijke verhaal vertellen aan toe, en je krijgt een voorstelling waarbij je aan het eind van de avond met een heel warm gevoel naar huis gaat.

Het voelde prettig om zo gedetailleerd het verhaal van twee vluchtelingen te horen, zonder dat ik me af hoefde te vragen of ik bepaalde vragen kon stellen. De heren deden hun hele verhaal uit de doeken zonder dat je als toeschouwer ook maar een woord hoeft te zeggen. Dat Sannes nieuwe aanwinsten een paar maanden geleden nog nooit op een podium hadden gestaan, was niet te merken. De chemie en de band en die de spelers met elkaar hebben opgebouwd, was overduidelijk en dat maakte het geheel nog prettiger om naar te kijken.

Van te voren wist ik wist niet goed wat ik moest verwachten van een documentairevoorstelling, maar de nieuwe familie Vogel wist op een hele toegankelijke wijze een heel zwaar en nog steeds actueel onderwerp te belichten en dat was heel verfrissend. Het is zo´n voorstelling waarvan je vindt dat iedereen het zou moeten zien. Maar misschien het allerbelangrijkste is de boodschap. Liefde altijd wint van haat. Daar kunnen we niet vaak genoeg aan herinnerd worden.