Cookies Wij gebruiken cookies om de website optimaal te laten functioneren en om in te spelen op de informatiebehoefte van onze bezoekers. Door gebruik te maken van onze website stemt u in met het plaatsen van cookies. Lees meer hierover in onze privacy- en cookieverklaring.

Zoetstof

Praat heel even normaal, heel even maar, gewoon met wat vaart, hele zinnen, recht uit het hart. Alsjeblieft. Zoetstof, theater wat je ongemakkelijk op je stoel laat schuiven, laat zuchten en jeukt over je hele lichaam.

Ik kan me niet herinneren dat ik me zo ongemakkelijk heb gevoeld tijdens een toneelstuk. Mogelijk was het omdat ik al de hele dag scherp had zitten luisteren naar ingewikkelde conversaties tijdens een symposium, maar de frustratie klopte tijdens de voorstelling diep in mijn slapen. Of ergerde ik me vooral aan de grote herkenbaarheid van de ongemakkelijke gesprekken die ook ik regelmatig voer maar geen controle op uit kan oefenen? Het is intrigerend wanneer theater zoveel lichamelijke reactie oproept. Dit is vooral te danken aan de spanning die de spelers constant vast houden, voelbaar, vermoeiend, en dat maakt Zoetstof zo ontzettend knap gespeeld. Vergelijkbaar met een arthouse-film is de voorstelling een lijdensweg waarvan ik me gaandeweg sterk afvroeg waar het einde was, maar achteraf is het dan toch een product waar De Vlieg bijzonder trots op mag zijn.

Een kritische noot zou ik op het taalgebruik willen richten. Ik heb hier niet snel last van, maar in deze voorstelling was er toch een moment dat het voor mij net iets te onnodig (en daardoor te gemaakt) grof werd. Ik ben bekend met dat eens in de zoveel tijd bij een wekelijkse coming out God en Jezus worden betrokken, maar dit was dan wel weer het andere uiterste. Jammer. Toch ben ik onder de indruk van het meesterlijke spel en hoe er in een relatief kleine ruimte en tijdsbestek zich een verhaal kan ontwikkelen wat ondanks mijn eigen vermoeidheid bleef boeien. 
 

Ma

26 Augustus afgelopen jaar overleed mijn opa aan de gevolgen van Alzheimer. In tegenstelling tot de data waarop andere grootouders dat jaar overleden, kan ik mij deze datum herinneren omdat het eerder gewoon mijn verjaardag was. Dat is niet erg, dat is vergeten leven met je mee mogen dragen. Dat is leven verhalen zoals Hugo Borst dat deed in het nu naar het theater gebrachte boek MA.

Ik vind het lastig om de juiste woorden te vinden om MA te beschrijven. Theater kan heel dichtbij komen, kan abstracte gevoelens verwoorden, je raken of begrijpen, maar is lang niet altijd zo concreet herkenbaar als wanneer je situaties kan aanwijzen waarvan je zegt: “zo was dat met opa ook.” Dan heb ik plots geen hoogdravende woorden meer, omdat ze slechts hysterisch zouden afsteken tegen het verhaal van dagelijkse werkelijkheid. Tijdens de voorstelling zie ik mijn opa zitten, dan weer mijn oma, beide slachtoffer van de Alzheimer in zijn kop. Ik zie mijn vader en mijn moeder, zoals ze de afgelopen jaren waren, maar ook zoals ze misschien wel worden. En uiteindelijk zie ik zelfs mijzelf zitten, althans, wat blijft er van je over als je onttrokken wordt van de passie die je ooit tekende?

De voorstelling maakte me soms diep verdrietig en angstig. Volgens Google wonen mijn ouders 102 km rijden van mij vandaan. Ik heb besloten en diezelfde avond nog belooft dat dat de grens is, ik wil hoogstens dichter naar mijn ouders terug verhuizen. In MA komt de tragiek van Alzheimer en de wanhoop van mantelzorg heel dichtbij in een verhaal wat van begin tot einde ontzettend sterk wordt verteld en gespeeld door Eric Corton, die we overigens niet meer zomaar achter een radiozender mogen verstoppen. MA is ontroerend mooi gemaakt.

Afbeelding: Jetske - Liefhebben

Liefhebben

Afgelopen week heb ik twee keer fietslampjes uitgezet van onbekende fietsen… theater dat in staat is om een beter en vooral zachter mens te scheppen: Liefhebben door Laura van Dolron.

Stand-up philosophy, zo noemt Laura haar unieke genre. Eerlijk? Ik kan alleen maar hopen dat, mocht ik ooit besluiten op een podium te oreren over de liefde, dat zo ontzettend mooi is dat niet slechts mijn ouders schoorvoetend plaats nemen in de zaal. Ik ben niet snel vocaal tijdens een voorstelling, kan goed met mijn armen over elkaar toehoren, maar warempel kwamen er nu spontaan keelklanken der erkenning en meeleven boven die zich niet lieten bedwingen. Oneindig kon ik me laven aan de verhalen en gedachtenspinsels die ze mij toevertrouwde. Delen van waar je vol mee zit, ook dat is liefde.

Laura van Dolron deed me in Liefhebben opnieuw beseffen hoe bijzonder het eigenlijk is dat wij lief mogen hebben, hoe een voorrecht dat is. Met haar zorgvuldige woorden vervulde ze me weer van echte, simpele, soms hard werkende, liefde. Vervulde me van houden van… Houden van het leven, wat juist die dag even moeilijk was. Van mijzelf, als mens dat het waard is om van te houden. Van mijn vriendin, die dat al eerder zei en van wie dat op geen enkele manier moeilijk zou hoeven zijn. En van de mensen om mij heen, waarvoor ik gewoon kan kiezen zelfs als zij niet diezelfde keuze maken.

Stand-up philosophy, het ultieme verwarmen van de melancholische ziel. Dankjewel Laura.

Spectacle Coupé

Wanneer je op een zaterdagavond in het ‘Wie is de mol’-seizoen naar een voorstelling gaat die eigenlijk al mislukt is, dan kun je je voorstellen dat er wat rood fluwelen stoelen leeg blijven. Toch, op het moment dat ik de hand schud van deze iconische vrouw uit mijn jeugdseries, de Loes Luca die mij meerdere hartverzakkingen bezorgde door plots omhoog te schieten in “Leeheepeeel,” ben ik Art Rooijakkers al snel vergeten. Ik geniet van schrijnende monologen, de warme stem van een hele grote witte man en de meest hilarische Tupperwareparty ooit. Helaas kon ik “die oude liedjes van Cor witjes” niet mee zingen, maar het was fantastisch om te zien dat de mensen om mij heen de tijd van hun al wat langere leven hadden. De heerlijke hysterische gekte zonder grens van Marja en Loes daarentegen, kent geen leeftijd.

Op een bepaalde manier vond ik deze “mislukte” voorstelling dan ook heel troostend. Soms zit het leven zo in elkaar dat wat je voor ogen had gewoon niet lukt, dat is zo voor iedereen, ook voor de Loes Luca’s op deze aarde. Dan moet je er maar een draai aan geven en is het weglachen van de tranen met keiharde humor misschien wel de beste remedie. Spectacle coupé was inderdaad een wat bij elkaar geraapt zooitje, maar wel een zooitje wat me sinds tijden niet zo aan het lachen heeft gemaakt.

Afbeelding: Breivik - Jetske (22)

Breivik

“Als het je maar niet op ideeën brengt,” grapt een vriendin via App als ik vertel dat ik naar een voorstelling over terrorist Anders Breivik ga. “Ik denk niet dat ik daartoe in staat zou zijn,” antwoord ik. “Wacht maar, vanavond denk je daar anders over…” Ik moet lachen en stuur een smiley terug, waarvan later die avond de ironie zal blijken.

Als ik ga zitten staart Anders Breivik mij met een koude blik strak aan. Ik word er een beetje ongemakkelijk van, maar tot zover klopt mijn beeld van “de terrorist” redelijk. Wanneer ik de moed heb hervonden om hem terug in de ogen te kijken, wordt het donker. De voorstelling komt ongekend dichtbij. Niet alleen omdat de stem van Anders Breivik letterlijk van je linker naar je rechter oor glijdt en zijn ideeën onheilspellend in je hoofd door echoën. Maar onverwacht ook omdat ik me toch meer kan herkennen in de ogenschijnlijk gewone, ambitieuze jongen dan ik had gedacht en wil toegeven. Nu hoop ik niet dat u denkt dat het misschien beter is mij bij voorbaat al vast te zetten. Ik zou juist willen benadrukken hoe Anders, ondanks rechts extremistische ideeën waar ik mij nooit in zou kunnen vinden, een denkwereld kent waar menig van ons niet vreemd van zou zijn. Want… Is niet iedereen de held van zijn eigen wereld?

Breivik is een intrigerende voorstelling die speelt met je hoofd en stof tot nadenken geeft. Zoals iemand uit het publiek benoemde: blijf niet alleen kritisch op de ideeën van anderen, maar ook op je eigen denkwereld.

Afbeelding: Jetske - Uit verdriet geboren

Uit Verdriet geboren

Ik vind schilderessen stiekem best een beetje spannend, ze kijken dieper, verder, ze zien tot in de kwetsbaarheid van het bestaan. Met hetzelfde diepe zicht kijkt Julika de zaal in, een blik die tot in de geschiedenis rijkt. Maar de kwetsbaarheid komt van haarzelf, van haar leven dat niet gespeeld is, niet gevangen in gedragen monologen, maar soms gemaskerd moet worden door een grap-met-schouder-ophalen, omdat het anders teveel pijn doet.

Uit verdriet geboren is grinnek-grappig, niet in de laatste plaats door de man schuin achter me die zijn vrouw de Engelse term ‘soulmate’ moet vertalen, maar later de snauw krijgt dat ze ‘museum legs’ wel begrepen had. Julika laat zien hoe ze in haar eentje meerdere vrouwen tegelijk neer kan zetten: de moeder, de carrièretijger, de geliefde, zij die achter blijft… van eenzaam naar femme-fatale, geïnspireerd door Helene Kröller-Müller.

Het is de spanning in haar sterke spel en de rauwheid van haar eigen leven wat ervoor zorgt dat Uit verdriet geboren geen saaie geschiedenis les wordt, maar iets waar je naar kan blijven kijken, wat intrigeert, als was je zelf een kunstenaar die haar muze aanschouwt. Lieve Julika, ik wil het gemis van kinderen niet goed praten, maar als je leven kunt geven aan dit pareltje, heb je zeker geen half leven geleid.

Nieuwe Familie

Twee vluchtelingen op een matras in de woonkamer van een bekende actrice. Het klinkt als een wonderlijk kinderboek, maar Nieuwe Familie vertelt het waargebeurde verhaal over hoe Sanne Vogel de vluchtelingen Muayad en Amir in haar hart sloot. Een belangrijk verhaal. Immers, door mijn eigen afgestompte desinteresse worden de rubberbootjes vol vluchtelingen allang weer van mijn Facebooktijdlijn gefilterd. Of vinden we het eigenlijk massaal al niet zo belangrijk en intens meer? Nieuwe Familie brengt het verhaal van de anonieme vluchteling weer adembenemend dichtbij. Het verdriet van gemis, maar ook de eagerness voor een nieuwe toekomst, spreekt uit een tweetal diep bruine ogen.

Door de detaillistische beeldendheid waarmee Sanne de ontmoeting met Muayad beschrijft, is het net of je er zelf bij bent op Amsterdam centraal. De voorstelling is warm en lief, aandoenlijk bijna, tot in een simpele zin de waarheid van de schrijnende situatie naar je strot grijpt: ‘Niet is zo erg, als nooit meer naar huis kunnen.’ Onwerkelijk hoe een appje van een nietsvermoedende maar bezorgde vader in Damascus, nu in Nederland elke avond de zaal met tranen vervult. “Dit moet iedereen gaan zien,” hoor ik om mij heen als ik de zaal uit loop, maar wel in het theater. Want, zoals Sanne na afloop aan mij uitlegt, alleen in het theater komen deze persoonlijke verhalen volledig tot hun recht. Ik begrijp wat ze bedoelt, de voorstelling komt zo dichtbij dat het voelt of ik er na deze avond twee nieuwe vrienden bij heb, Amir en Muayad.