Cookies Wij gebruiken cookies om de website optimaal te laten functioneren en om in te spelen op de informatiebehoefte van onze bezoekers. Door gebruik te maken van onze website stemt u in met het plaatsen van cookies. Lees meer hierover in onze privacy- en cookieverklaring.
Afbeelding: Yora Rienstra_Website

Reviews Theaterkijkers

Op donderdag 12 december bezochten onze nieuwe groep Theaterkijkers de voorstelling UP van Yora Rienstra. Lees en bekijk hier hun ervaringen!

By Sarah

Actrice Yora Rienstra geeft eer aan de essentie van kunst met haar taboedoorbrekende soloshow ‘Up’. Ze doet waar kunst voor bedoeld is: het vertolken van een anders onzichtbaar verhaal. Ze neemt je mee in een krachtige solostuk waarin ze een blik geeft in de wereld van de psychiatrische opnames en manische depressie en weet dit aangrijpende onderwerp op zó een heldere manier neer te zetten dat het een eerlijke, hartverwarmende show geeft. Het verhaal is gebaseerd naar het gelijknamige boek van Myrthe van der Meer. Zelf heb ik dit boek niet gelezen, maar ben ik gelijk naar de voorstelling gegaan.

Van te voren wist ik niet goed wat ik kon verwachten van de show. Ik was bang dat het zwaar of dramatisch kon worden, maar het tegendeel werd waar. Het was een intense voorstelling om te zien, maar eigenlijk toch verrassend fris en helder, mede door de anekdotes die ze tussendoor vertelt over verschillende verplegers, de medepatiënten en haar felle overtuigingen over hoe wandelen gezond is voor iedereen. Dit liet mij ook zien dat het makkelijk is om lastige onderwerp als zwaar te zien, nog voor je een beeld hebt gevormd van de persoon met de depressie, en des te meer vind ik het indrukwekkend dat theater over gemaakt word.

Met haar enthousiasme, mimiek en houding weet ze je constant geboeid te houden, tot de laatste seconde van de voorstelling. Ze brengt de verschillende karakters op een soepele manier en vol humor, waardoor je even vergeet dat het een theaterstuk is. Je verzinkt weg in de wereld van haar emoties. En die emoties zijn heftig! Haar monologen zijn soms bijna niet te volgen omdat ze zo veel woorden en emoties als stortvloed naar buiten laat komen. Het is even schrikken wanneer je in de voorstelling begint te ontdekken dat de vreemde waarnemingen die de hoofdrolspeler omschrijft hallucinaties blijken te zijn, en dat ze zelf niet meer de waarheid en werkelijkheid van elkaar weet te scheiden. Maar uiteindelijk hervind ze haar balans en vind ze acceptatie met haar ziektebeeld.

Kunst als taboedoorbrekend middel

Ik ben erg onder de indruk van artiesten als deze, die kunst gebruiken als middel om een gesprek op gang te brengen. Om een stem te laten horen, om een verhaal te vertellen. Ik heb veel mensen gekend, vooral in mijn tienertijd, die niet de vrijheid leken te hebben gekregen om te praten over zaken als depressies. Veel van hun verhalen heb ik niet kunnen begrijpen. Sommige hebben dit niet overleefd, weer anderen zijn hersteld. Ikzelf heb ook veel onzekerheid gekend toen ik als tiener met depressie worstelde, tot ik merkte dat ik er hulp bij mocht krijgen, dat er geen schaamte is in hulp vragen.

Hoe mooi is het dan nu, dat er theater wordt gemaakt om dit bespreekbaar te maken? Dit verdient alle respect. Én aandacht.

Beeld en geluid

Het minimalistische decor en licht en geluid vond ik mooi en ondersteunend voor de show. Door de belichting raak je helemaal gefocust op de monologen, en alle mimiek is fantastisch zichtbaar. In de manische scenes stond bijvoorbeeld het licht duidelijk op haar gezicht, waardoor elke gezichtsuitdrukking goed te zien was, en in de depressieve fase was er juist bijna geen licht en liep ze rond op een bijna verduisterd podium. Het geluid was een interessante muziek die heel erg meespeelde met de dynamiek van de monologen die steeds feller werden.

Aanrader?

Ja. Als je een heftige maar indrukwekkende theatervoorstelling wilt zien, kom dan naar de voorstelling Up. De voorstelling draait vanaf nu tot 26 maart in theaters in heel Nederland.

By Lotte

Hello darkness my old friend, I’ve come to talk with you again

De theatervoorstelling 'UP' begint met een uptempo versie van het wereldberoemde Sound of Silence. De mysterieuze klanken en indringende woorden van dit nummer weten mij altijd weer opnieuw te raken. Door deze start werd ik vanaf de eerste seconde meegenomen in het verhaal van Emma.

Een verhaal dat gaat over een vrouw die manisch depressief is, maar dit zelf nog niet inziet. Emma is juist zo blij dat ze zich, na een depressieve periode, intens gelukkig voelt en heeft dan ook geen begrip voor haar tweede opname op de psychiatrische afdeling. Het is een misverstand, ze hoort daar niet. Belangrijk is dat deze fout snel hersteld wordt zodat ze weer terug naar huis kan.

'Up' heeft me de afgelopen dagen niet los gelaten. Nog niet eerder leek manische depressie zó dichtbij. Doordat je anderhalf uur naar Emma kijkt en luistert, krijg je een toegang tot haar belevingswereld. Je voelt mee met haar onmacht, onbegrip en frustratie. Tegelijkertijd bekijk je haar situatie met een gezond verstand en krijg je bijna een unheimisch gevoel bij haar extreme hyperactiviteit.

De voorbespreking en voorstelling riepen heel wat vragen bij mij op. Ik start bijna met het derde jaar van de studie sociaal pedagogische hulpverlening en moet op dit moment een keuze maken in welke kant ik op wil. De GGZ is een van de drie opties. Hoe zou ik handelen als hulpverlener in een situatie als die van Emma? Waar doe je goed aan? Kan je wel iets goed doen? Ik voelde mee met Celine, een personage uit Emma’s verhaal dat als stagiair op de psychiatrische afdeling rondloopt en niet heel geliefd is bij Emma. Zou ik in haar schoenen kunnen staan? En wil ik dat eigenlijk wel?

Al met al heeft de voorstelling meer met mij gedaan dan ik had kunnen bedenken. En het heeft me geleerd dat een geslaagde voorstelling lang niet altijd het ‘feelgood’ gevoel hoeft te bezorgen. Up is mooi, gevoelig en tegelijkertijd educatief. Ik zou de voorstelling aan iedere geïnteresseerde aanraden!

By Ilse

ilse up1
ilse up2
ilse up3

By Sophie

Up is een monoloog in het theater gespeeld door Yora Rienstra. Up is het vervolg op het boek Paaz, geschreven door Myrthe van der Meer. Myrthe van der Meer beschrijft in het boek haar opname in de psychiatrische kliniek Paaz, onder de naam Emma Nieuwenhuis. Emma wordt opgenomen vanwege depressie en suïcidale gedachten. De voorstelling Paaz, gespeeld door Yora Rienstra, was erg succesvol en daarom is er besloten om het tweede deel ook in het theater te spelen.

Het theaterstuk begint met een hyperactieve en vrolijke Emma die ontslagen is uit de Paaz en naar de apotheek gaat om haar medicijnen tegen depressie op te halen, ze heeft namelijk een plan bedacht om al haar medicijnen te verzamelen. Vervolgens gaat ze naar haar huisarts waar ze een laatste evaluatiegesprek denkt te hebben. Eenmaal aangekomen blijkt dat de huisarts afwezig is en daarom heeft ze een gesprek met een psychiater. De psychiater komt al snel achter haar plan om haar medicijnen te verzamelen en besluit Emma daarom voor een tweede keer te laten opnemen in de Paaz. Het is erg knap hoe Yora de gedachtegang van Emma tijdens deze scenes weet over te brengen op het publiek.

Tijdens haar tweede verblijf is Emma, in tegenstelling tot haar eerste opname, erg actief, praat ze veel en heeft ze last van hallucinaties. Haar psychiater vertelt haar na haar manische periode dat hij denkt dat Emma manisch depressief is.

Yora speelt het stuk alleen. Ze speelt ook andere personages zoals de psychiater, verpleegkundigen en de vriend van Emma. Dit doet ze door haar stem en mimiek te veranderen, hierdoor is het voor de kijker duidelijk. Yora doet dit erg goed omdat het duidelijk is wie wie is en ze snel kan switchen tussen personages en scenes.

Tijdens de voorstelling verandert de stemming van Emma, van manisch naar plotseling weer depressief. Het decor verandert met haar stemmingswisseling mee. De eerste helft van de voorstelling zit Emma in haar manische periode. Ze zit of leunt op een kruk en er schijnt een fel licht op haar. Nadat Emma haar laatste heftige hallucinatie heeft gehad veranderd haar stemming naar meer depressief. Het decor verandert mee: de felle lamp is uit. Het licht is donkerder en meer gematigd en je ziet ineens het hele podium. Ook maakt ze gebruik van dit hele podium en niet alleen van de kruk. Ik vind dit erg goed gedaan omdat je op deze manier als kijker ziet hoe Emma de wereld ziet tijdens haar verschillende stemmingen.

Het is verbazingwekkend hoeveel tekst Yora uit haar hoofd heeft moeten leren voor de voorstelling. Een uur en een kwartier staat ze op het podium te spelen met niemand om op terug te vallen.

Na de voorstelling hebben we, de theaterkijkers, vragen aan Yora mogen stellen en vertelde ze dat ze 2 maanden de tekst uit haar hoofd heeft gestampt, zoals je op de middelbare school Franse woordjes in je hoofd stampt. Vervolgens is ze gaan repeteren en is de tekst in haar hoofd gaan zitten.

Kortom, 'Up' is een ontroerende, mooie, echte en taboedoorbrekende voorstelling.

Als kijker zit je helemaal in het verhaal, alsof je een boek leest dat je niet weg wilt leggen en kom je erachter hoe het er in iemands hoofd met een (manische) depressie aan toe gaat.

Afbeelding: chaos-in-je-hoofd-blog-UP-1024x655

By Babette

‘Chaos in mijn hoofd.’ Dit maakte ik tijdens mijn depressie.

Psychiatrie in het theater. Of een toneelstukje in de psychiatrie? “Het is alsof je verliefd wordt, elke keer opnieuw. Je wordt verliefd op het leven, maar het leven maakt het steeds weer met je uit.”

Ik was 12 december in het Edese theater Cultura, waar de voorstelling ‘UP’ werd gespeeld. Een voorstelling met een zwaar thema; namelijk depressie. Een thema dat me raakt, omdat ik er zelf ook mee te maken heb gehad. Daarom een kijkje in het hoofd van Emma, de hoofdpersoon uit de voorstelling. Emma wordt voor de tweede keer op een psychiatrische afdeling van een ziekenhuis opgenomen. Ze snapt zelf niet helemaal waarom, want volgens Emma ging het nog nooit zo goed met haar. Ze is echter zó bang dat ze weer in een depressie terecht kan komen, dat ze een manier heeft bedacht dat dat nóóit meer hoeft te gebeuren. Het lijkt de ideale manier: met een vijzel haar opgespaarde pillen fijnmalen en door de yoghurt doen tijdens het ontbijt. Naar eigen zeggen is dit totaal iets anders dan zelfmoord, want bij zelfmoord zitten mensen helemaal aan de grond en zien ze geen andere uitweg meer uit hun ellende. In Emma’s geval kán het leven niet beter, en dit gevoel wil ze nooit meer kwijt. Dat ze een gevaar voor zichzelf is, dringt blijkbaar niet helemaal tot haar door.

Tijdens Emma’s opname krijg je inzicht in haar gedachten die soms zó snel gaan dat je moeite hebt om het allemaal bij te houden. Van haar vriend die haar komt opzoeken in het ziekenhuis en vooral aandacht lijkt te hebben voor zijn kroket, tot de panische angst voor slangen op het fietspad. Van haar fascinatie over de tamme meerkoetjes tijdens een zeldzame wandeling, tot de frustraties over het feit dat ze onterecht wéér is opgenomen.

Nu de depressie is verdwenen lijkt er een bijzondere helderheid in Emma’s hoofd te zijn ontstaan. Totdat haar psychiater met een nieuwe diagnose komt: ze is manisch-depressief. De depressies worden afgewisseld door manische perioden; momenten dat het voelt alsof ze de hele wereld aan kan en het leven ge-wel-dig is. Emma schrikt ervan. Ze dacht dat het goed ging met haar, maar blijkbaar is deze kant van zichzelf óók niet normaal. Hoe weet je sowieso wat normaal is? Hoe weet je of de dingen die jij ziet, ook door andere mensen gezien worden? Emma heeft haar wanen eerder nooit besproken en ging er vanuit dat iedereen bepaalde dingen zag, maar er gewoonweg nooit over praatte. Nu weet ze wel beter, tijdens deze opname komt ze tot nieuwe inzichten.

Ik leerde om sterk te zijn,
maar liet niemand dichtbij.
Ik schreeuwde om aandacht,
maar niemand kende echt mij.
Ik droeg vele tranen,
maar liet ze nooit gaan.
Tot de dag dat ik klein durfde te zijn.
Tot ik stil ben gaan staan.

AUTEUR BIJ MIJ ONBEKEND

Ondanks het zware thema brengt actrice Yora Rienstra de totale beleving van Emma op een vaak humoristische manier tot leven. Je gaat met haar meeleven. Tijdens de voorstelling komt echter vooral de manische (en dus ook vaak –pijnlijk- grappige) kant naar voren. Dat is misschien maar goed ook, want wat valt er te doen met het zwartgallige, deprimerende, afgestompte of akelige gevoel van depressie?

Ik vind het bewonderenswaardig als er theatermakers zijn die dit thema durven te gebruiken in hun voorstelling. Zoals er tijdens de inleiding op de voorstelling werd gezegd door een jonge man die zelf te maken heeft gehad met depressie, ligt er nog steeds een taboe op psychische aandoeningen. Maar juist die openheid is heel erg belangrijk. Je kiest er niet voor om een been te breken; ook niet om depressief te worden. En als je er dan mee te maken krijgt is steun uit de omgeving het hardste nodig. Ik heb zelf gelukkig niet zo’n erge depressie meegemaakt als Emma uit de voorstelling. Toch weet ik helaas goed hoe het is om constant negatieve gedachten en angst voor de toekomst te hebben, op mijn tenen te lopen, door de bomen het bos niet meer te zien en ook gewoon te moe te zijn om nog íets te willen doen. Die pagina uit mijn leven was niet erg rooskleurig, maar heeft er wel voor gezorgd dat ik nu sta waar ik sta. Juist door mijn ervaring met burn-out en depressie en de langzame weg naar hestel die ik heb bewandeld, heb ik nu het verlangen om anderen te inspireren, motiveren en helpen waar nodig. Met anderen praten was voor mij zó belangrijk. Ondanks de zware wolk die boven je hoofd hangt wilde ik graag gezien worden. Een luisterend oor en begrip zijn goud waard. Ik ben er trots op dat ik vanuit mijn geschiedenis nu als zelfstandig werkend wandelcoach aan het werk ben!

Maar genoeg over mij, is je interesse gewekt voor dit onderwerp? Kijk dan op https://www.theaterbureaudemannen.nl/up waar en wanneer de voorstelling speelt. Hij is nog tot maart te zien in verschillende theaters in het land.

Hoe gaat Cultura om met het Coronavirus

Per week ontvangen de vestigingen in Ede, Lunteren en Bennekom rond de 9000 bezoekers. In aansluiting op de maatregelen die landelijk zijn afgekondigd, zijn alle vestigingen van Cultura gesloten en rijdt de bibliobus niet meer.
Dit betekent dat alle voorstellingen, films, cursussen, workshops, lessen etc. in Cultura tot en met 1 juni niet doorgaan.

Vanaf donderdag 19 maart zijn we gestart met een boeken bezorgservice in Ede. Nu Cultura dicht is, springen onze medewerkers op de fiets om boeken te bezorgen.

Momenteel ligt ook de cultuureducatie op basisscholen stil. Maar we hebben goed nieuws: Team Educatie gaat online!

LEES MEER